مصرف مواد غذایی خوراکی تقلبی تهدید جدی برای سلامت ما انسان ها محسوب می شود و اکثر مردم هنگام مصرف موارد غذایی به اصالت مواد غذایی کمتر توجه می کنند و این موضوع موجب پیامدهای جبران ناپذیری می‌شود. تقلب در مواد غذایی انواع مختلفی دارد از جمله: تغییر در نوع بسته بندی ها، جعل محصول یا مواد تشکیل دهنده ان، برچسب‌ گذاری اشتباه، استفاده عمدی از مواد غیرقانونی و یا نا مرغوب، میانبرهای تولیدی برای کاهش هزینه های تولید و غیره، اما از رایج ترین تقلب ها در مواد غذایی استفاده از مواد غیر استاندارد و ساختگی است. ناگفته نماند که افراد سودجو برای افزایش بازدهی محصولات ارگانیک از مواد شیمیایی استفاده میکنند که این مواد شیمیایی موجب آلودگی مواد غذایی میگردد.

امروزه به کمک علم آنالیز مواد غذایی در آزمایشگاه ها به امری ساده تبدیل شده است. برای مثال به سادگی می توان محتوای چربی در کره، محتوای آب معدنی، ترکیبات مواد مغذی و غیره را مورد آنالیز قرار داد. در ادامه با آنالیز مواد غذایی تقلبی با روش طیف سنجی بیشتر آشنا خواهیم شد پس با ما همراه باشید.

انواع روش طیف سنجی برای آنالیز مواد غذایی

اسپکتروسکوپی یک روش مفید و سریع برای غربال مواد غذایی به حساب می آید که از طریق برهم کنش نور و ماده ترکیبات نمونه مورد آنالیز قرار می دهد. این تکنیک یک روش دقیق و سریع است و در حین آنالیز به نمونه آسیبی وارد نمی کند و مقدار کمی از نمونه برای دستیابی به نتایج کفایت می کند. ناگفته نماند که طیف سنجی تکنیک های متعددی دارد که هرکدام برای تشخیص و جلوگیری از تقلب در مواد غذایی استفاده شده و روش مناسب با توجه به هدف انتخاب میگردد.

دانشمندان علوم غذایی برای تشخیص تقلب در مواد غذایی به تمامی روش های ذکر شده اعتماد دارند و گاهی برخی را دقیق تر می دانند اما به صورت کلی می توان گفت که انتخاب دستگاه مناسب به نوع ماده ای قرار است مورد آنالیز قرار گیرد بستگی دارد  زیرا باید از مشاور و کارشناس مربوطه جهت انتخاب دستگاه مناسب استفاده کنند.

طیف سنجی جذبی برای آنالیز مواد غذایی تقلبی

در این روش ترکیبات شیمیایی مواد غذایی به طور مستقیم به وسیله موج هایی که از نمونه عبور می کند جذب می شود. برای مثال برای سنجش کیفیت طعم دهنده ها از طیف سنجی جذبی مایعات استفاده می‌کنند.

ناگفته نماند دستگاه جذب اتمی یک دستگاه مناسب در راستای تعیین عناصر موجود در مواد غذایی به حساب می آید می توان با  کمک آن فلزات موجود در خوراکی ها را به آسانی شناسایی کرد.

طیف سنجی نشری برای آنالیز مواد غذایی تقلبی

مانند روش طیف سنجی جذبی، طیف سنجی بازتابی یک شیوه غیر مخرب برای آنالیز مواد غذایی به حساب می آید. در این روش بیشترین اطلاعات نمونه زمانی به دست می آید. در برخی موارد به جای ادویه تقلبی و رنگ های ارزان قیمت استفاده می شود. برای مثال در مواردی دیده شده که از خاک اره به عنوان ماده تقلبی استفاده شده و تشخیص این دو مورد از طریق بصری غیر ممکن است اما با طیف سنجی نشری عمل به سادگی صورت می پذیرد.

طیف سنجی IR   یا مادون قرمز برای آنالیز مواد غذایی تقلبی

طیف سنجی مادون قرمز روشی غیر مخرب و کاربردی برای آنالیز کردن مواد خوراکی تقلبی به حساب می آید. این تکنیک به NiR,mid_iR  وfar iR  تقسیم می شود که از این روش ها طیف سنجی NIR نفوذ و انرژی زیادی در نمونه دارد و برای بررسی سطح تا حدودی عمق غذا مناسب است. همچنین NIR  غالبا برای تجزیه و تحلیل مواد غذایی با رطوبت بالا از جمله میوه، گوشت، ماهی، و غلات استفاده می شود. طیف سنجی IR رایج ترین روشی است که برای تشخیص تقلب مواد غذایی استفاده می شود.

طیف سنجی فلورسانس برای آنالیز مواد غذایی

این تکنیک در مقایسه با سایر تکنیک های طیف سنجی حد تشخیص پایین تری دارد اما به عنوان یک روش عالی و غیر مخرب برای بررسی هیدروکربن های پلی آروماتیک و ترکیبات هتروسیکلیک شناخته می شود. گاهی اوقات  طیف سنجی فلورسانس همراه با طیف سنجی مادون قرمز برای تجزیه و تحلیل عمیق و دقیق استفاده می شود برای مثال یا کمک طیف سنجی فلورسانس می توان مواد تقلبی عسل و با طیف سنجی جذب  و NIR  می توان محتوای آب عسل را تشخیص داد.

این تکنیک طیف سنجی اغلب برای آنالیز مواد غذایی ارگانیک و بومی استفاده می شود و با استفاده از این روش می توان اطلاعات بسیار زیادی مانند: مواد تشکیل دهنده، منشاء جغرافیایی، تازگی پنیر و تخم مرغ، سموم موجود در اجیل و غلات و کمیت مواد مغذی و غضروف موجود در گوشت به دست اورد، همچنین طیف سنجی فلورسانس روش رایج بردی آنالیز روغن ها مانند روغن زیتون، روغن کلزا و روغن گردو می باشد.

جمع بندی

همانطور که در مقاله بالا توضیح دادیم می دانید که در زمینه تولید و بسته بندی مواد غذایی تقلب هایی صورت می گیرد. برای جلوگیری از این تقلب ها روش های آنالیز طیف سنجی مختلفی استفاده می شود این روش ها شامل: طیف سنجی فلورسانس، مادون قرمز و …. می باشد. هر یک از این روش ها می توانند جلوی کلاهبرداری را بگیرند.